Hệ thống tự hành: Bùng nổ mạnh mẽ

Thế giới có hơn 30 tỷ thiết bị IoT thông minh, cùng với hàng trăm nghìn phương tiện có tính năng tự hành cao đang thử nghiệm và thương mại hóa (như xe tự hành Waymo, Tesla, AGV trong nhà máy).

Các thiết bị tự hành (ADS) trên thế giới đang ở giai đoạn bùng nổ mạnh mẽ về số lượng và bước vào thời kỳ thương mại hóa thực tế sâu sắc, được thúc đẩy bởi sự tích hợp của Trí tuệ nhân tạo (AI) và các mô hình hành động - ngôn ngữ - thị giác (VLA).

Nhờ đâu?

1. Thương mại hóa quy mô lớn

Không còn là thử nghiệm, dịch vụ gọi xe không người lái (robotaxi Level 4) đã đạt quy mô thương mại đáng kể. Điển hình như Waymo đạt hơn 500.000 chuyến đi có trả phí mỗi tuần tại Mỹ, trong khi các hãng Trung Quốc như Apollo Go (Baidu) hay Pony.ai đã thực hiện hàng chục triệu chuyến đi an toàn.

Tính đến hết 2025, đội xe robotaxi Level 4 toàn cầu khoảng 6.500-10.000 chiếc. Dự kiến tăng mạnh lên hàng trăm nghìn xe vào đầu thập niên 2030. Doanh thu từ cước phí hành khách khoảng 260 triệu USD. Một số báo cáo ghi doanh thu này là 0,34-1,2 tỷ USD (2025/2026).

Về dài hạn, McKinsey, shared AV dự báo quy mô 190–430 tỷ USD vào 2035; một số dự báo khác lên đến hàng trăm tỷ USD.

Robotaxi (Level 4) của poni.ai đã chạy tại Châu Âu từ tháng 3/2026

Robot di động tự hành (AMR) và Logistics là phân khúc thống trị thị trường robot tự hành (chiếm gần 58%). Các robot tự hành kho bãi, vận chuyển hàng hóa đang tăng trưởng với tốc độ phi mã, dự kiến phân khúc AMR sẽ vượt mốc 7 tỷ USD.

Một AMR trong nhà máy

2. Cuộc cách mạng Trí tuệ nhân tạo vật lý (Physical AI)

Sự lên ngôi của Embodied AI trở thành một hiện tượng từ 2025. AI giờ đây không chỉ nằm trên màn hình hay phần mềm mà đã được "vật lý hóa" vào cơ thể robot. Robot có khả năng tự nhận thức môi trường, xử lý thông tin phức tạp và tự đưa ra quyết định thay vì chỉ lập trình sẵn.

Humanoid năm 2025 có 7.000-18.000 đơn vị xuất xưởng, sang đến nửa đầu 2026 đã có 25.000 đơn vị. Doanh thu nửa đầu 2026 khoảng 760 triệu USD. Tăng trưởng đặc biệt nhanh ở Trung Quốc.

Trung Quốc chiếm ưu thế về số lượng (AgiBot, Unitree, UBTech…). Phương Tây mạnh về ứng dụng công nghiệp cao cấp: Figure (triển khai tại BMW), Boston Dynamics Atlas (cam kết cho Hyundai), Agility Digit, Tesla Optimus (đang ramp sản xuất).

Humanoid G1 của Unitree làm người giúp việc

Mô hình VLA (Vision-Language-Action) chiếm tới 40% trong số các triển khai hệ thống tự hành mới. Điều này cho phép con người ra lệnh bằng ngôn ngữ tự nhiên và robot tự chuyển hóa thành hành động cơ học chính xác.

Optimus của Tesla làm nhân viên phục vụ

3. Thị trường phân hóa rõ rệt. Trung Quốc dẫn đầu tuyệt đối

Sức mạnh sản xuất của Trung Quốc lại một lần nữa khiến thế giới phải kinh ngạc và mệt mỏi bám theo sau.

Thế giới hiện có hơn 4,28 triệu robot đang hoạt động tính đến cuối năm 2024 (theo số liệu từ Liên đoàn Robot Quốc tế - IFR), và con số này tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong các năm tiếp theo. Có hơn 205.000 robot dịch vụ chuyên nghiệp được bán ra chỉ trong một năm gần đây, với gần 80% tập trung tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Khoảng 16.000 robot hình người (humanoid) được lắp đặt trên thế giới, trong đó Trung Quốc chiếm hơn 80% tổng số. Hàng chục triệu UAV/drone được bán ra cho mục đích dân sự, đặc biệt ở nông nghiệp, giao hàng, quay phim.

Drone giao hàng của Amazon

Theo báo cáo World Robotics 2026 của IFR, Trung Quốc chiếm tới 59% tổng số lượng lắp đặt robot công nghiệp mới toàn cầu. Quốc gia này cũng thống trị tuyệt đối chuỗi cung ứng linh kiện phần cứng (chiếm đại đa số các nhà sản xuất cánh tay robot giá rẻ dưới 10.000 USD). 

Mỹ và Nhật Bản duy trì vị thế lớn về mặt công nghệ lõi và doanh thu (chiếm khoảng 58% giá trị triển khai toàn cầu). Trong khi đó, các quốc gia Đông Nam Á đang nỗ lực tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái cung ứng nhờ lợi thế sản xuất điện tử.

Nhìn chung, các hệ thống tự hành dân sự (đặc biệt robotaxi) đang dẫn về quy mô thương mại và dữ liệu thực tế trong môi trường phức tạp. Trong quân sự đang dẫn về mức độ “tự quyết định tấn công” và đã được kiểm chứng trong chiến đấu thực tế. Trong vũ trụ, dẫn đầu về khả năng tự chủ dài hạn và hoạt động trong điều kiện không thể có sự can thiệp liên tục của con người. Ba lĩnh vực đang ngày càng giao thoa: công nghệ từ quân sự và vũ trụ chảy sang dân sự (và ngược lại), đặc biệt ở cảm biến, AI ra quyết định, và hệ thống điều khiển dự phòng.

4. Rào cản

Việc thiếu một bộ luật toàn cầu thống nhất cho các hệ thống tự hành khiến việc mở rộng dịch vụ xe tự lái hay drone giao hàng gặp khó khăn tại một số khu vực (đặc biệt là châu Âu). Dù vậy, các lộ trình chuẩn hóa quốc tế thông qua Liên Hợp Quốc (UNECE) đang được đẩy nhanh.

Chi phí thu thập dữ liệu huấn luyện cũng là một rào cản với doanh nghiệp. Để robot tự hành vận hành mượt mà, các doanh nghiệp phải chi trả lượng lớn chi phí cho việc huấn luyện mô phỏng hành vi (Teleoperation), dù chi phí này đang có xu hướng giảm mạnh (giảm xuống dưới 118 USD/giờ).

Hiện tại, các hệ thống tự hành dân sự (trong hàng không vũ trụ và quân sự, hệ thống tự hành đã đạt mức độ tự hành rất cao từ lâu, tôi sẽ đề cập ở phần khác) đều đang ở giai đoạn đốt tiền. Thị trường vẫn ở giai đoạn tăng trưởng nhanh + đầu tư lớn, chưa đến giai đoạn sinh lời ổn định quy mô lớn.

Robotaxi đang tạo doanh thu thực từ cước phí, nhưng quy mô còn khiêm tốn (hàng trăm triệu USD toàn ngành). Waymo có khoảng 4.000 xe, doanh thu nửa đầu 2026 khoảng 355 triệu USD, vẫn lỗ lớn dù định giá 126 tỷ USD, nằm trong mục Other Bets của Alphabet. Tesla hơn 1.000 xe, nhưng doanh thu không đáng kể. Baidu Apollo Go trên 1.000 xe, đã hòa vốn ở vài thành phố Trung Quốc. Poni.ai có gần 2.000 xe, doanh thu 36,2 triệu USD, vẫn lỗ lớn vì chi phí R&D quá khủng.

Robot nhân hình doanh thu chủ yếu từ bán phần cứng + triển khai thí điểm công nghiệp.

Gần như chưa có công ty nào có lãi ở cấp độ toàn công ty. Chi phí R&D, mở rộng địa bàn và vận hành vẫn rất cao. Lỗ lớn được bù bởi vốn đầu tư hoặc công ty mẹ (Alphabet với Waymo, Hyundai với Boston Dynamics…).

<< Hệ thống tự hành: Cơ bản (5) - Khái niệm