Gone with the wind

Luận điểm trung tâm của sử gia Yuval Noah Harari trong bộ Sapiens: Loài người thống trị Trái Đất không phải nhờ mạnh hơn về thể chất, mà nhờ khả năng hợp tác linh hoạt với số lượng lớn xa lạ nhau, thông qua những câu chuyện chung (tôn giáo, quốc gia, tiền, công ty, ý thức hệ). Vậy, Thứ gì mạnh nhất trong lịch sử loài người? Thứ gì buộc cả kẻ mạnh nhất tuân theo luật chơi? Kẻ mạnh nhất muốn duy trì quyền lực vẫn cần người khác tiếp tục tin hắn có quyền lực (chính danh), một hệ thống tiền tệ/kinh tế để vận hành xã hội, một bộ máy (quân đội, quan chức) mà bản thân bộ máy đó cũng cần tin vào trật tự. Khi niềm tin tập thể rút lại - dù là niềm tin vào đồng tiền (siêu lạm phát), vào chính danh (cách mạng), hay vào luật chơi (tẩy chay quốc tế) - thì quyền lực tan biến rất nhanh, bất kể kẻ đó có bao nhiêu vũ khí. Những thứ như luật pháp, tiền tệ, tôn giáo, quốc gia, quyền sở hữu, nhân quyền, thị trường chứng khoán - tất cả đều không tồn tại trong tự nhiên. Chúng là những "hư cấu" mà...

Mùa nhật thực lại tới. Về mặt khoa học, nhật thực  là hiện tượng Mặt Trăng đi qua giữa Trái Đất và Mặt Trời, che khuất Mặt Trời khi nhìn từ Trái Đất. Chỉ xảy ra vào lúc trăng non (Mặt Trăng ở giữa). Nguyệt thực là Trái Đất đi vào giữa Mặt Trời và Mặt Trăng, bóng Trái Đất che Mặt Trăng. Chỉ xảy ra vào lúc trăng tròn. Vì quỹ đạo Mặt Trăng nghiêng ~5° so với mặt phẳng quỹ đạo Trái Đất quanh Mặt Trời, không phải tháng nào cũng có nhật/nguyệt thực. Chỉ khi ba thiên thể thẳng hàng đủ gần (gần điểm nút quỹ đạo). Trên toàn cầu, mỗi năm, tổng số nhật thực và nguyệt thực tối thiểu 4, tối đa 7 lần/năm. Trong đó, nhật thực thường xảy ra 2 lần/năm, tối đa 5 lần (rất hiếm khi 5 lần/năm, lần gần nhất là năm 1935, lần tới là năm 2206). Nguyệt thực thường 2 lần/năm, có năm lên tới 3-4 lần (bán phần + toàn phần + nửa tối). Nhật thực toàn phần rất hiếm gặp trên toàn cầu nhưng vẫn xảy ra ở đâu đó trên Trái Đất gần như mỗi 1-2 năm. Dải tổng thực rất hẹp, chỉ 100-160 km, do bóng tối Mặt Trăng nhỏ...