Gone with the wind

Hôm qua, nhiều tờ báo cùng giật tin tức về một ứng dụng mới nổi của  Meng Xiaoyi  dịch hai chiều ngôn ngữ của chó mèo sang ngôn ngữ của con người (tiếng Trung, tiếng Anh...) và ngược lại với độ chính xác 95%, xóa nhòa ranh giới giữa người và thú cưng. Chiều cùng ngày, cuộc họp định kỳ giữa 6 thành viên của một tổ chức phi chính phủ đang diễn ra sôi nổi với KUDO - hệ thống phiên dịch viên ảo mà các tổ chức quốc tế, Liên Hợp Quốc, EU... hay xài. Sáu người này nói sáu ngôn ngữ khác nhau, và tất nhiên, cả sáu đều không thể nói chung một ngôn ngữ. Họ đã làm việc với nhau như vậy suôn sẻ hơn 2 năm qua. Chuyến du lịch bụi của bạn từ Việt Nam tới Peru rồi Nga vô cùng thú vị khi được tham gia cùng người bản xứ trong các hoạt động văn hóa cộng đồng của họ. Dù bạn chả biết một từ tiếng Tây Ban Nha hay tiếng Nga nào, và những người bạn mới của bạn không hiểu nổi tiếng Việt hay tiếng Anh. Đơn giản vì bạn luôn mang bên mình chiếc phone với Meet. Tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Pháp, tiếng Bồ Đ...

Máy móc đang học cách làm việc như con người.  Còn con người lại đang sống như máy móc. Có một nghịch lý kỳ lạ trong xã hội hiện đại: Con người chưa bao giờ năng suất đến thế, nhưng cũng chưa bao giờ mệt mỏi đến thế.  Ta có AI hỗ trợ công việc, điện thoại thông minh, Internet tốc độ cao, tự động hóa, hàng nghìn công cụ tối ưu thời gian. Nhưng thay vì được giải phóng, con người lại ngày càng kiệt sức. Ta ngủ ít hơn. Lo âu nhiều hơn. Khó tập trung hơn. Và cảm giác “đang sống” cũng mờ nhạt hơn. Một người bạn của tôi nói: "Tôi đang cố chưa sụp đổ". Nhiều người thức dậy vào buổi sáng không phải vì họ muốn bắt đầu một ngày mới. Mà vì họ phải tiếp tục. Để trả tiền thuê nhà. Để giữ công việc. Để không bị bỏ lại. Để tồn tại thêm một tháng nữa. Câu hỏi đáng sợ nhất của thời đại này có lẽ không phải: “Bạn thành công đến đâu?” Mà là: “Bạn còn đang sống - hay chỉ đang duy trì khả năng đi làm thêm một ngày nữa?” Bạn đang “Sống” hay đang “Tồn tại”?  "Sống" và "Tồn tại...

Đây là diễn giải lại ý tưởng của  Michael Vazquez trên TED-Ed. Hầu hết mọi người ngày nay coi bầu cử công khai là đồng nghĩa với dân chủ. Tuy nhiên, n gười Athens (508-322 TCN) ưu tiên hệ thống xổ số gọi là sortition, vì họ tin nó công bằng, đại diện và đáp ứng lợi ích công hơn. Hệ thống này có tiềm năng và giới hạn gì? Mô hình lottocracy hiện đại của Alex Guerrero mà nhiều báo chí phân tích cũng sẽ được đề cập. Bầu cử - thường được gọi là nền tảng của dân chủ - là công cụ đảm bảo rằng tất cả công dân của một quốc gia đều có giọng nói chính trị bình đẳng. Nhưng những “bộ bình đẳng vĩ đại” này từ lâu đã bị ám ảnh bởi tham nhũng, chia rẽ đảng phái, và cử tri thiếu thông tin. Đó là lý do tại sao một số người thực hành dân chủ đầu tiên và nổi tiếng nhất lại sử dụng một cách tiếp cận khác. Từ năm 508 đến 322 TCN, Athens ngày càng chuyển xa khỏi quan chức được bầu cử. Ngoài các vị trí chuyên môn như tướng quân sự và quan chức tài chính cấp cao, hầu hết các vai trò lập pháp, hành pháp và ...

Khi Nadella nhận chức CEO Microsoft năm 2014, công ty đang trong quỹ đạo suy tàn có hệ thống. Văn hóa "stack ranking" - đánh giá và loại bỏ nhân viên theo đường cong chuẩn - đã biến Microsoft thành nơi mà mọi người cạnh tranh để làm người khác thất bại thay vì cộng tác để tạo ra giá trị. Điều ông làm không phải là điều hầu hết CEO sẽ làm. Ông không bắt đầu bằng chiến lược. Ông bắt đầu bằng câu hỏi: "Chúng ta tồn tại để làm gì?" Và ông trả lời bằng cách thay đổi câu chuyện từ "Windows ở khắp mọi nơi" thành "Trao quyền cho mọi người và tổ chức trên hành tinh để đạt được nhiều hơn." Nghe có vẻ như PR. Nhưng ông thực thi nó một cách nhất quán qua những quyết định rất cụ thể và rất tốn kém: Đưa Office lên iOS và Android - điều mà Microsoft cũ xem là phản bội Mua LinkedIn, GitHub - đặt cược vào hệ sinh thái, không phải sản phẩm đơn lẻ Đầu tư vào OpenAI khi AI vẫn còn bị xem là viển vông Xây dựng Azure trên nền tảng open source - thứ Microsoft ...

Câu hỏi đang được đặt ra trong thời đại BANI của chúng ta: AI là kẻ khuếch đại hỗn loạn hay là lối thoát duy nhất? Câu hỏi này thú vị ở chỗ, câu trả lời không phải là có, cũng không phải là không. AI khuếch đại BANI như thế nào? AI làm "B" - Brittle (Giòn vỡ) trở nên nguy hiểm hơn.  Hệ thống càng phụ thuộc AI càng trở nên giòn theo cách mới  -  không phải yếu, mà là mạnh đến mức không dự đoán được điểm gãy. Một thuật toán sai trong hệ thống tài chính có thể xóa hàng tỷ đô trong vài giây. Flash crash năm 2010 là ví dụ thực, thổi bay 1.000 điểm của chỉ số Down Johns trong 10 phút, tương đương hơn 1.000 tỷ USD đã bốc hơi.   Khi AI ra quyết định thay người trong chuỗi cung ứng, y tế, vũ khí... một lỗi nhân lên theo cấp số nhân , không còn bị "hấp thụ" bởi phán đoán của con người. Sự phụ thuộc vào AI tạo ra single point of failure ở quy mô văn minh. AI làm "A" - Anxious (Lo âu) leo thang. Thị trường lao động bất ổn. Không ai biết nghề nào sẽ tồn tại sau 5 nă...