Gone with the wind

K ính viễn vọng không gian Nancy Grace Roman là nhiệm vụ mới nhất của NASA, phóng thành công ngày 30/8/2026 bằng tên lửa SpaceX Falcon Heavy từ Cape Canaveral. Đây là kính viễn vọng không gian cỡ lớn (giá khoảng 4,3 tỷ USD), được đặt tên theo Nancy Grace Roman – nữ thiên văn học trưởng đầu tiên của NASA, người đóng vai trò quan trọng với Hubble. Kính sẽ hoạt động tại đ iểm Lagrange 2 của hệ Mặt Trời – Trái Đất (Sun-Earth L2), trùng với vị trí của kính viễn vọng không gian James Webb (đã phóng năm 2021, và đang hoạt động tốt tại đây, dù chung nhà nhưng quỹ đạo halo của chúng đủ rộng nên không đụng nhau). Vị trí này cách Trái Đất 1,5 triệu km, nên Roman sẽ mất khoảng 3 tháng để tới nơi. Hubble đang hoạt động ở quỹ đạo Trái Đất thấp ( khoảng 535–540 km so với bề mặt Trái Đất) suốt hơn 30 năm qua. Hubble bay quanh Trái Đất khoảng 15 vòng mỗi ngày (chu kỳ ~95 phút), tốc độ khoảng 27.000 km/h. Bầu khí quyển Trái Đất vẫn gây nhiễu nhẹ, và tầm nhìn bị che khuất định kỳ bởi Trái Đất. Roman và ...

Thụy Điển có lẽ là một trong những trung tâm công nghệ sôi động nhất thế giới hiện nay. Thanh niên nước này còn cho rằng "giờ làm founder mới cool". Văn hóa và tư duy nghề nghiệp đã dịch chuyển lớn, từ chuộng tư vấn/tài chính ngân hàng (những năm 2000s), nay đã thành "startup cho tự do và giàu có". Thụy Điển có diện tích khoảng 450.300 km² (hoặc 528.447 km² nếu tính cả vùng hồ/đảo), xếp thứ 56 trên thế giới và đứng thứ 3 trong Liên minh Châu Âu (sau Pháp và Tây Ban Nha). Về dân số, có khoảng 10,7 triệu người (năm 2026), đứng thứ 91 trên thế giới. GDP bình quân đầu người đạt khoảng 57.000 - 63.000 USD/năm, xếp khoảng thứ 11 tới 14 thế giới (tùy tổ chức thống kê). Stockholm Hệ sinh thái khởi nghiệp Thụy Điển Chủ yếu tập trung ở Stockholm - được gọi là “Silicon Valley của châu Âu” - là một trong những hệ sinh thái hiệu quả nhất thế giới tính theo đầu người, dù dân số chỉ khoảng 10-11 triệu người. Stockholm đứng thứ hai thế giới về số unicorn trên đầu người (sau Silicon...

Hành trình Toàn cầu hóa của nhân loại Toàn cầu hóa không có một mốc khởi đầu duy nhất được mọi nhà nghiên cứu đồng thuận. Tùy theo định nghĩa (trao đổi hàng hóa/ý tưởng ở mức độ nào, hội nhập thị trường sâu đến đâu, hay kết nối toàn hành tinh), các học giả đưa ra những mốc khác nhau, từ hàng chục nghìn năm trước đến thế kỷ 19-20. Nếu hiểu theo nghĩa rộng (mọi hình thức kết nối và trao đổi xa), toàn cầu hóa có gốc rễ rất sâu trong lịch sử loài người. Nếu hiểu theo nghĩa hẹp (hội nhập thị trường sâu, giá cả hội tụ, kết nối thực sự toàn hành tinh), nhiều nhà kinh tế và sử học nhấn mạnh thế kỷ 19 hoặc Thời đại Khám phá (khoảng năm 1500). Quá trình diễn ra theo chu kỳ chính trị, nhiều sóng gió, có lúc tăng tốc, có lúc thụt lùi. 1. Giai đoạn rất sớm (archaic globalization) Thế giới cổ đại không phải chỉ có "vinh quang Hy Lạp, huy hoàng La Mã" (tức loanh quay khu Địa Trung Hải) như phương Tây vốn tuyên truyền. Nó bao gồm toàn bộ lục địa Á-Âu-Phi và thậm chí có thể cả Châu Mỹ, Châu Đ...

Luận điểm trung tâm của sử gia Yuval Noah Harari trong bộ Sapiens: Loài người thống trị Trái Đất không phải nhờ mạnh hơn về thể chất, mà nhờ khả năng hợp tác linh hoạt với số lượng lớn xa lạ nhau, thông qua những câu chuyện chung (tôn giáo, quốc gia, tiền, công ty, ý thức hệ). Vậy, Thứ gì mạnh nhất trong lịch sử loài người? Thứ gì buộc cả kẻ mạnh nhất tuân theo luật chơi? Kẻ mạnh nhất muốn duy trì quyền lực vẫn cần người khác tiếp tục tin hắn có quyền lực (chính danh), một hệ thống tiền tệ/kinh tế để vận hành xã hội, một bộ máy (quân đội, quan chức) mà bản thân bộ máy đó cũng cần tin vào trật tự. Khi niềm tin tập thể rút lại - dù là niềm tin vào đồng tiền (siêu lạm phát), vào chính danh (cách mạng), hay vào luật chơi (tẩy chay quốc tế) - thì quyền lực tan biến rất nhanh, bất kể kẻ đó có bao nhiêu vũ khí. Những thứ như luật pháp, tiền tệ, tôn giáo, quốc gia, quyền sở hữu, nhân quyền, thị trường chứng khoán - tất cả đều không tồn tại trong tự nhiên. Chúng là những "hư cấu" mà...