Gone with the wind

Bản dịch lại bài nghiên cứu gây sốc cả thế giới dịp Tết Nguyên Đán từ Citrini Research  https://www.citriniresearch.com/p/2028gic Một bài tập tư duy trong lịch sử tài chính, từ tương lai Citrini và Alap Shah 22 tháng 2 năm 2026 LỜI MỞ ĐẦU (Preface) Điều gì sẽ xảy ra nếu sự lạc quan về AI của chúng ta tiếp tục đúng… và điều đó lại thực sự là tai họa? Những gì bạn sắp đọc là một kịch bản, không phải dự đoán . Đây không phải là “bear porn” hay tiểu thuyết viễn tưởng kiểu AI diệt vong. Mục đích duy nhất của bài viết là mô hình hóa một kịch bản chưa được khám phá nhiều. Bạn của chúng tôi, Alap Shah đặt ra câu hỏi, và chúng tôi cùng nhau suy nghĩ ra câu trả lời. Chúng tôi viết phần này, còn anh ấy viết hai phần khác. Hy vọng khi đọc xong, bạn sẽ chuẩn bị tốt hơn cho những rủi ro không ngờ tới (left tail risks) tiềm ẩn khi AI khiến nền kinh tế ngày càng trở nên kỳ lạ. Đây là Macro Memo (Bản tin Kinh tế Vĩ mô) của Citrini Research tháng 6/2028, mô tả tiến trình và hậu quả của Cuộc Khủng...

Lịch sử khám phá không gian là một hành trình dài và đầy ấn tượng của loài người, từ những ý tưởng lý thuyết ban đầu đến các sứ mệnh hiện đại ngày nay. Khám phá không gian (space exploration) bắt đầu từ thời cổ đại với việc quan sát bầu trời, nhưng kỷ nguyên hiện đại thực sự khởi đầu sau Thế chiến II, với sự phát triển của công nghệ tên lửa. Giai đoạn 1 (trước năm 1957): Ý tưởng và nền tảng Từ thế kỷ 17-19, các nhà khoa học như Isaac Newton (Anh, tác giả của luật hấp dẫn) và Konstantin Tsiolkovsky (Nga, 1903) đề xuất lý thuyết du hành vũ trụ bằng tên lửa. Tsiolkovsky được coi là "cha đẻ" của lý thuyết du hành vũ trụ. Đến đầu thế kỷ 20, giai ddoanj1914-1919, Robert Goddard (Mỹ) phát triển tên lửa nhiên liệu lỏng. Hermann Oberth và Wernher von Braun (Đức) tiếp tục nghiên cứu. Năm 1944, tên lửa V-2 của Đức (do von Braun thiết kế) trở thành vật thể nhân tạo đầu tiên bay vào không gian (độ cao >100 km).  Sau Thế chiến II, Mỹ và Liên Xô thu nhận công nghệ tên lửa ...

Bói toán (divination, như xem tử vi, bói bài, xem tướng số, tiên tri, sấm truyền, chiêm tinh) xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử nhân loại, đặc biệt mạnh ở các nền văn hóa Đông Á (Trung Quốc, Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản). Chúng không phải ngẫu nhiên mà có, mà gắn chặt với nhu cầu tâm lý sâu sắc của con người khi đối diện với sự bất định của cuộc sống. Chúng sống đời và tồn tại cùng nhân loại vì não bộ con người ghét bất định hơn là ghét sai lầm. Bói toán là một dạng "thuốc an thần tâm lý" rẻ tiền và dễ tiếp cận, đáp ứng nhu cầu kiểm soát, giảm lo âu, tạo ý nghĩa rất mạnh mẽ trong tâm lý con người - những thứ mà khoa học và tôn giáo lớn chưa bao giờ thay thế hoàn toàn được. Chúng không mâu thuẫn trực tiếp với tôn giáo chính thống ở mức độ sâu (vì không phải tôn giáo), nên dễ dàng sống chung trong các nền văn hóa, đặc biệt ở Á Đông như Việt Nam. Cuộc sống vốn đầy bất định: bệnh tật, thất nghiệp, mất mát, tai nạn, tình duyên… Khoa học hiện đại giải thích được phần nào, nhưng ...