Bong bóng AI sắp vỡ?

Bong bóng AI cũng là một chủ đề nóng hổi trong năm 2025: liệu sự bùng nổ đầu tư vào AI có đang tạo ra một "bong bóng" tương tự như bong bóng dot-com?

Giai đoạn 1995-2000, đầu tư khổng lồ vào internet (hàng nghìn tỷ USD), định giá cao ngất ngưởng mà thiếu lợi nhuận thực tế. Kết quả: Chỉ số Nasdaq sụt 78%, hàng trăm công ty phá sản, hầu hết đều lỗ nặng, nhưng công nghệ internet vẫn phát triển lâu dài. Trong vụ sụp đổ thị trường đó, Amazon và Google sống sót, lớn mạnh tới tận giờ.

Cùng nhìn vào giai đoạn từ 2023 tới nay, đầu tư AI đạt kỷ lục (64% vốn mạo hiểm Mỹ đổ vào AI năm 2025), với các gã khổng lồ như Nvidia, OpenAI định giá hàng trăm tỷ USD. Capex cho data center và chip vượt 1 nghìn tỷ USD, nhưng lợi nhuận từ AI tạo sinh (generative AI) vẫn rất thấp. Sam Altman (CEO OpenAI) công khai thừa nhận "thị trường AI đang ở trong bong bóng" vào tháng 8/2025.

Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng AI đang lặp lại sai lầm dot-com, là một dot-com 2.0 lớn hơn: đầu tư vượt xa doanh thu, kinh tế âm, và kỳ vọng quá mức. Nếu bong bóng vỡ, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn do quy mô kinh tế lớn (AI chiếm 20-30% GDP Mỹ gián tiếp).

Định giá AI startups tăng vọt (ví dụ: OpenAI 157 tỷ USD), nhưng 95% dự án AI doanh nghiệp thất bại ROI. Chi phí huấn luyện mô hình tăng từ 100 triệu USD (2023) lên 1 tỷ USD (2025), trong khi giá bán vẫn 20 USD/tháng – mô hình kinh doanh không hề bền vững. 

Capex khổng lồ, cung vượt xa cầu, kỳ vọng lợi nhuận nhanh chóng. Big Tech (Google, Meta, Amazon) chi hàng trăm tỷ USD cho data center, nhưng nhu cầu điện năng và chip có thể bị thổi phồng. Giống dot-com với "dark fiber" (cáp quang thừa), AI có nguy cơ "dark compute" (tài nguyên tính toán thừa).

Một điểm nữa giống dot-com là cả hai đều được thổi phồng quá mức, nhà đầu tư đổ xô, và 99% startup thất bại. Nhưng AI sẽ là "dot-com on steroids" vì quy mô lớn hơn (tác động toàn cầu, nợ công nghệ cao). 

Nếu vỡ, mất mát có thể hàng trăm tỷ USD, ảnh hưởng kinh tế Mỹ. Bong bóng vỡ có thể gây sụp đổ thị trường chứng khoán (Nasdaq giảm 20-30%), lạm phát năng lượng, và thất nghiệp công nghệ diện rộng. Chuyên gia như Gary Marcus và Jack Selby dự đoán nó sẽ là "thảm họa tài chính" thực sự. 

Những lo ngại này được củng cố bởi dữ liệu: Báo cáo MIT (tháng 8/2025) cho thấy 95% pilot AI thất bại, và cổ phiếu tech Mỹ giảm 5-10% từ đỉnh tháng 7/2025.

 

Tuy nhiên, vẫn có những cái nhìn lạc quan. Phe này lập luận rằng AI có nền tảng thực tế hơn dot-com: doanh thu tăng trưởng nhanh, nhu cầu vượt cung, và công nghệ có giá trị dài hạn. Bong bóng chỉ là "hype tạm thời", không phải sụp đổ toàn diện.

OpenAI đạt 10 tỷ USD ARR tháng 6/2025; Anthropic từ 100 triệu USD (2023) lên 4.5 tỷ USD. Không như dot-com (hầu hết lỗ nặng), AI có lợi nhuận từ machine learning cũ. 

Nhu cầu đang lớn hơn cung. Nvidia bán hết hàng trong tháng, M7 (Magnificent 7 - bộ 7 cổ phiếu công nghệ có vốn hóa lớn nhất và ảnh hưởng nhất thị trường chứng khoán Mỹ: Apple, Nvidia, Alphabet/Google, Amazon, Broadcom, Meta/Facebook và Microsoft) đòi hỏi tính toán nhanh hơn. Không như dot-com (cung cáp quang thừa 85%), AI đang thiếu hụt chip và năng lượng.

 
Rủi ro lớn nhất là nếu AI không giao hàng nhanh (ví dụ: GPT-5 chậm gây thất vọng), thị trường có thể điều chỉnh mạnh trong giai đoạn tới 2026-2027, tương tự Nasdaq 2000.

AI cũng có tiềm năng dài hạn hơn nhiều. AI là "new paradigm" thực sự, với scaling laws (luật mở rộng) tạo giá trị khổng lồ. Ứng dụng sẽ trở nên rẻ, nhưng hạ tầng (Nvidia, hyperscalers) thắng lớn. 

Phe này cho rằng đừng so sánh với dot-com vì AI chưa đạt đỉnh xã hội. Hype có thể giảm, nhưng công nghệ và các công ty tạo giá trị thực, được quản lý tốt vẫn sẽ sống sót (như Amazon sau dot-com). Dot-com thiếu doanh thu cơ bản (hầu hết công ty lỗ 100%), trong khi AI có tăng trưởng thực (doanh thu hyperscalers tăng 30-50% YoY). 

Nhu cầu AI đang mạnh hơn, được hỗ trợ bởi chính phủ (Mỹ, EU đầu tư hàng nghìn tỷ vào hạ tầng AI).

Đầu tư AI vẫn là "tốt nhất 2025", với CAGR 25%+. Vì thế nếu có là bong bóng, thì AI cũng không thể coi là bong bóng toàn diện. Không phải "vỡ tung" như dot-com (mất 5 nghìn tỷ USD), nhưng có thể giảm 20-40% giá cổ phiếu tech.

Một số ý kiến trên X nhấn mạnh: "Chúng ta đã đánh giá thấp dài hạn, giống dot-com" – AI là công nghệ thực, chỉ định giá có vấn đề.

Lời khuyên cho các doanh nghiệp AI là: Đa dạng hóa, tập trung vào hạ tầng AI (chip, data center) thay vì app startup, và luôn theo dõi những chỉ số từ Nvidia và OpenAI để đánh giá.

Nếu Bong Bóng AI Nổ?

Không phải "ngày tận thế", nhưng có thể gây suy thoái tạm thời, với quy mô lớn hơn dot-com do AI chiếm tỷ lệ lớn trong GDP toàn cầu (khoảng 5-10% gián tiếp).

Bong bóng AI (với đầu tư >1 nghìn tỷ USD vào chip và data center năm 2025) có thể vỡ vào 2026-2027 nếu ROI từ generative AI tiếp tục thấp.

Kinh tế suy thoái. Giảm chi tiêu vốn (capex) của Big Tech (Google, Meta, Nvidia), dẫn đến tăng trưởng chậm lại 1-2% GDP Mỹ, có thể lan sang toàn cầu. Thị trường chứng khoán tech giảm 20-50% (Nasdaq như 2000). Tương tự dot-com mất 5 nghìn tỷ USD, nhưng phục hồi sau 5 năm; AI có thể nhanh hơn nhờ hạ tầng thực tế.

Startup và Big Tech sụp đổ. Hàng trăm startup AI phá sản, sa thải 100.000-500.000 việc làm ở Mỹ. Nvidia và OpenAI có thể mất 30-50% giá trị. Trong cơn bão dot-com, 99% dot-com startup chết, nhưng Amazon/Google sống sót. AI còn có thể giữ lại hạ tầng (chip, cloud).

Ảnh hưởng tài chính cũng không nhỏ. Mất mát 100-500 tỷ USD cho nhà đầu tư, nhưng không sụp đổ hệ thống (không như 2008). Tăng lạm phát năng lượng do "dark compute" (tài nguyên thừa). Dot-com chủ yếu ảnh hưởng Mỹ; AI toàn cầu hơn, nhưng ít rủi ro hệ thống.

Lợi ích dài hạn sẽ làm chuyển hướng AI. Phân tán đổi mới, tập trung vào ứng dụng thực tế (nghiên cứu y dược, agentic AI) thay vì LLM. Dot-com dẫn đến internet hiện đại; AI có thể phổ thông hóa mọi thứ, giảm chi phí.

Như vậy, bong bóng AI không phải "thảm họa", mà là "điều chỉnh cần thiết" – một số chuyên gia cho rằng vỡ bong bóng sẽ tốt cho kinh tế bằng cách giảm lãng phí.

Thất nghiệp có giảm không?

Không, thất nghiệp sẽ tăng. Bong bóng vỡ sẽ gây sa thải hàng loạt ở lĩnh vực tech, làm chậm tạo việc làm mới.

Trong ngắn hạn, tăng thất nghiệp 0.5-1% toàn cầu trong 1-2 năm, chủ yếu ở Mỹ (4-5% ở tech). Các nghề tiếp xúc AI cao (lập trình, thiết kế) đã tăng thất nghiệp từ 2022-2025 (từ 3% lên 5-6%). Bong bóng vỡ sẽ đẩy xu hướng này nhanh hơn, với hàng triệu việc làm ở data center và AI dev bị cắt. Vì giảm đầu tư dẫn đến ít dự án mới; AI hiện tại đã thay thế việc làm (Goldman Sachs ước tính 300 triệu việc làm toàn cầu bị ảnh hưởng bởi AI nói chung). Tuy nhiên, thất nghiệp trẻ (16-24 tuổi) có thể lên 10-12%, nhưng tổng thể vẫn dưới 5% nếu không suy thoái sâu.

Về dài hạn, sau dot-com, việc làm tech tăng gấp đôi; AI có thể tạo việc mới ở agentic AI và SLM (small language models), nhưng cần 3-5 năm đào tạo lại lao động.

Tóm lại, thất nghiệp tăng tạm thời, đặc biệt ở dân văn phòng, nhưng không phải "hàng loạt" như lo ngại – những dự đoán cũ về automation đã sai nhiều lần.

Việt Nam có "bình yên" như thời dot-com?

Thời dot-com vỡ, Việt Nam hầu như không bị ảnh hưởng vì lúc đó Việt Nam chưa hội nhập sâu, GDP chỉ 30 tỷ USD, chưa có chuỗi cung ứng. Nhưng giờ thì có rủi ro gián tiếp do chúng ta phụ thuộc FDI và xuất khẩu sang Mỹ (chiếm 30% GDP) và là "công xưởng" cho giới công nghệ.

Suy thoái Mỹ có thể giảm FDI vào Việt Nam (AI tech chiếm 10-15% FDI 2025), làm chậm tăng trưởng 0.5-1% GDP. Xuất khẩu điện tử (chip, linh kiện) giảm 5-10% nếu Nvidia sụp.

AI cạnh tranh lao động giá rẻ (IT, semi-skilled), có thể tăng thất nghiệp 1-2% ở TP.HCM/Hà Nội. Bong bóng AI tác động mạnh nhất đến lao động trẻ ở TP.HCM/Hà Nội (thất nghiệp IT tăng 2-3%), nhưng chính phủ hỗ trợ qua Chiến lược AI Quốc gia (đến 2030), tập trung đào tạo 50.000 kỹ sư/năm.

Việt Nam không phải trung tâm AI toàn cầu, nên tác động nhẹ hơn Mỹ (khoảng 0.5-1% GDP giảm), nhưng các ngành phụ thuộc công nghệ cao sẽ chịu áp lực lớn. Các ngành chính bị ảnh hưởng sẽ gồm: sản xuất điện tử và bán dẫn, IT outsourcing và dịch vụ, năng lượng & hạ tầng, xuất khẩu & logistic, tài chính & fintech.

Tuy nhiên, AI vẫn là cơ hội lớn dài hạn. Nếu bong bóng AI "lọc" bớt các dự án kém, sẽ giúp Việt Nam tập trung vào AI ứng dụng (nghiên cứu y dược, nông nghiệp). AI giúp tăng thêm 120-130 tỷ USD GDP cho Việt Nam đến năm 2040 (NIC report). Bong bóng vỡ có thể rẻ hóa AI, giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ của chúng ta có cơ hội áp dụng AI dễ dàng hơn.