Khả năng chịu đựng sự bất định

Khi bước sang năm 2026, nhiều nhà lãnh đạo đang lo lắng về môi trường kinh doanh bất định. Với bản chất thay đổi mạnh mẽ của AI, bất ổn địa chính trị, hoặc gián đoạn kinh tế, việc lập kế hoạch cho tương lai trở nên khó khăn. Theo một dự án học thuật đã theo dõi chỉ số bất định chính sách kinh tế toàn cầu từ những năm 1980, năm mức đo cao nhất được ghi nhận kể từ khi nghiên cứu bắt đầu đều rơi vào năm năm gần đây. Các bài nghiên cứu đề cập đến “bất định” (uncertainty) trong đánh giá trên Glassdoor tăng lên theo từng năm. Và từ này bản thân cũng xuất hiện thường xuyên hơn trong các báo cáo lợi nhuận vào đầu năm 2025.

Do đó, khả năng quản lý sự bất định - chịu đựng nó đủ lâu để khám phá ra những cơ hội ở phía bên kia - quan trọng hơn bao giờ hết. Như đồng sáng lập OKCupid Sam Yagan từng nói: “Yếu tố dự báo lớn nhất cho sự thành công của một lãnh đạo điều hành là cách bạn đối phó với sự mơ hồ.”

Các nhà tâm lý học, kinh tế học và triết gia hàng đầu đang không ngừng nghiên cứu về chủ đề này, đặc biệt về cách phát triển khả năng chịu đựng bất định. Nổi lên là ba nguyên tắc chính.

1. Tìm Kiếm Những Điểm Neo

Sự chắc chắn ở một số khía cạnh trong cuộc sống sẽ giúp bạn dễ dàng chấp nhận bất định ở những khía cạnh khác hơn. Đối với một nhà lãnh đạo doanh nghiệp, điểm neo có thể là sứ mệnh của bạn hoặc cam kết phục vụ một nhóm khách hàng mục tiêu cụ thể. Bằng cách làm rõ những khía cạnh của doanh nghiệp sẽ giữ nguyên bất chấp mọi thay đổi, bạn sẽ được trang bị tốt hơn để định hướng tương lai.

Một ví dụ điển hình đến từ Brian Chesky, đồng sáng lập kiêm CEO của Airbnb. Vào đầu năm 2020, ông đang chuẩn bị đưa công ty lên sàn chứng khoán với một trong những đợt IPO công nghệ lớn nhất từ trước đến nay, với định giá hơn 30 tỷ USD. Nhưng khi đại dịch Covid-19 bùng phát, hoạt động kinh doanh của công ty sụt giảm nghiêm trọng và IPO phải hoãn lại.

Chesky biết rằng đây sẽ là giai đoạn bất định chưa từng có đối với công ty. Vì vậy, một trong những việc đầu tiên ông làm là lập danh sách các nguyên tắc: Hành động nhanh, bảo toàn tiền mặt, hành động vì lợi ích của tất cả các bên liên quan, và chơi để thắng mùa du lịch tiếp theo.

Trong khủng hoảng, “bạn đưa ra quyết định dựa trên nguyên tắc, không phải quyết định kinh doanh,” Chesky chia sẻ khi nhìn lại những gì ông học được. Quyết định kinh doanh là “quyết định dự đoán kết quả tốt nhất có thể. Quyết định nguyên tắc thì không phụ thuộc vào kết quả.” Những nguyên tắc này trở thành điểm neo của Chesky khi ông dẫn dắt công ty vượt qua năm 2020 để định vị cho thành công khi ngành du lịch phục hồi. Tháng 12 năm 2020, Airbnb lên sàn với vốn hóa thị trường tăng mạnh sau ngày giao dịch đầu tiên, lên tới $86.5 tỷ.

2. Xây Dựng Để Học Hỏi

Khi cảm thấy bất định, phản xạ đầu tiên của chúng ta thường là lập kế hoạch. Nhưng đặc biệt trong thế giới chuyển động nhanh ngày nay, dành quá nhiều thời gian lập kế hoạch có thể đánh đổi bằng tiến độ. Một giải pháp cho lập kế hoạch là prototype - bản mô phỏng thử nghiệm/nguyên mẫu. Các thử nghiệm đơn giản là công cụ học hỏi và ngăn chúng ta nói quá nhiều trước khi xây dựng và thử nghiệm. Giờ đây, trong kỷ nguyên AI tạo sinh, kiểu làm việc này đã trở nên dễ dàng hơn.

Vài năm trước, Danielle Feinberg, giám đốc hiệu ứng hình ảnh tại Pixar đang cảm nhận sự bất định trong ngành của mình. Ít người đến rạp phim hơn, ngân sách bị cắt giảm, và đội ngũ của cô bị yêu cầu làm nhiều hơn với ít người hơn. Giữa áp lực gia tăng, đồng nghiệp của cô cảm thấy không còn không gian để đổi mới. Nhưng Feinberg có ý tưởng thay đổi điều đó.

Trong quá trình phát triển bất kỳ bộ phim nào tại Pixar, có những ngày chiếu thử định kỳ với “braintrust” - nhóm các lãnh đạo cấp cao và sáng tạo - khiến phần còn lại của đội ngũ phải chờ phản hồi. Feinberg đề xuất biến những ngày chờ đợi đó thành ngày đổi mới - cơ hội để mọi người làm bất cứ điều gì họ muốn, ngay cả khi không có ứng dụng thực tế, rồi chia sẻ những gì họ tạo ra.

Một thành viên đội ngũ có ý tưởng về một mẹo kỹ thuật mà anh luôn muốn thử nhưng “chưa bao giờ có thời gian”. Anh dành ngày đó để tái sử dụng một phần mềm hoạt hình, cuối cùng giúp đội ngũ giải quyết vấn đề trong vài giờ thay vì vài tuần như trước. Ngày đổi mới không được thiết kế để tối đa hóa năng suất, nhưng việc xây dựng dẫn đến học hỏi, và học hỏi dẫn đến tiến bộ.

3. Tự Dò Tìm Đường Xuyên Qua Sương Mù

Khi chúng ta coi bất định là mối đe dọa, máu dồn từ não về cơ thể để chuẩn bị chiến đấu hoặc bỏ chạy. Đó là lý do các lãnh đạo căng thẳng thường bám chặt vào kế hoạch cố định hoặc né tránh sự khó chịu. Nhưng khi xem bất định là cơ hội học hỏi, chúng ta bước vào trạng thái mà các nhà khoa học gọi là “chế độ tiếp cận” - mạch máu giãn nở, đưa nhiều oxy hơn đến não và cho phép khám phá cách suy nghĩ mới.

Shaan Hathiramani, nhà sáng lập startup Flockjay - một chương trình đào tạo giúp người có nền tảng phi truyền thống vào bán hàng công nghệ - trải qua điều này năm 2021. Trong khi kinh doanh công ty bùng nổ nhờ chuyển sang làm việc từ xa và nhu cầu nhân viên bán hàng tăng, đội ngũ cũng đang đốt tiền nhanh, bắt đầu kiệt sức và gặp khó khăn trong tuyển dụng. Các lãnh đạo khác có thể bỏ qua những dấu hiệu đỏ hoặc lo lắng quá mức đến mức hoảng loạn.

Nhưng Hathiramani nghiêng mình vào sự bất định của những tín hiệu lẫn lộn, cân nhắc kỹ lưỡng liệu có nên tiếp tục bùng nổ hay điều chỉnh theo các chỉ báo tiêu cực mới nổi. Sau thảo luận với đội ngũ và hội đồng quản trị, ông quyết định chuyển hướng, giữ nguyên sứ mệnh nhưng chuyển từ tổ chức bootcamp sang xây dựng giải pháp đào tạo dựa trên phần mềm. Bốn năm sau, Flockjay đã thành công chuyển đổi sang mô hình kinh doanh SaaS B2B.

“Sự bất định của việc chuyển hướng có thể khiến người ta tê liệt,” ông chia sẻ trong cuộc phỏng vấn, “nhưng điều làm nó chịu đựng được là yêu vấn đề thay vì yêu giải pháp… yêu vấn đề giúp tôi tiếp tục.”

Câu chuyện của ông gợi nhớ đến một ẩn dụ tại IDEO. Làm lãnh đạo giống như ngồi trên thuyền chèo trên hồ sương mù. Bạn không thể nhìn xa hoặc biết chính xác sẽ cập bến đâu, nhưng bạn có hai nhiệm vụ: giữ niềm tin rằng cuối cùng bạn sẽ đến đất liền và tiếp tục chèo.

- Tổng hợp dịch từ Simone Stolzoff -